Antik dünyanın yedi harikasından biri olan Artemis Tapınağı’na ev sahipliği yapan Efes, tarih öncesinden başlayarak Helenistik, Roma, Bizans, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait izleriyle Anadolu’nun zengin tarihini sergiliyor. 

UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Efes Antik Kenti’nde kazı ve restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi kapsamında yıl boyunca sürüyor. 

Geçmişin en büyük turizm, ticaret ve liman kentlerinden biri olan Efes, 161 yıldır devam eden kazı çalışmalarıyla arkeoloji dünyasına katkı sağlıyor. 

Antik kent, henüz tamamı ortaya çıkarılmamasına rağmen geçmişin izlerini bugüne taşıyan önemli bir merkez olarak ilgi görüyor. 

Ören yerinde gezi rotası değişecek 

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi kapsamında ören yerinde düzenlemeler yapılıyor. 

Yeni ziyaret alanları ve gezi rotası değişimi içeren çalışmaların Kasım 2025’te tamamlanması planlanıyor. 

Vedius Gimnazyumu’ndan başlayacak yeni rota, ziyaretçilere Efes Ören Yeri’ni daha önce hiç deneyimlemedikleri bir şekilde keşfetme fırsatı sunacak. 

Stadyum Caddesi’nden yürüyerek stadyumu görebilecek olan ziyaretçiler, kentin merkezi olan antik tiyatrodan Liman Caddesi’nin görkemli sütunları arasından ilerleyecek, Liman Hamamı gibi önemli kompleks yapıları yakından inceleyebilecek. 

“Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi koordinatörü Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Aybek, yeni rotayla ziyaretçilere bambaşka bir deneyim sunulacağını söyledi. 

Aybek, çalışmaların Stadyum Caddesi’nde yoğunlaştığını anlatarak, “Daha önce Efes’i ziyaret eden bir turist, artık çok daha farklı ve zengin bir gezi rotasıyla karşılaşacak” dedi. 

Bu rota sayesinde Efes’te daha önce çok bilinmeyen yeni bir alanın ziyaretçilere açılacağını ifade eden Aybek, “Stadyum Caddesi’ndeki sütunlar ve zemin kaplamaları dönemindeki dokusuyla gün yüzüne çıkarıldı. Yeni planlanan giriş noktasından kentin kalbine, antik tiyatro ve Liman Caddesi ile kesişen çok önemli bir destinasyon oluşturduk. Caddenin kot düzenlemeleri ve devrik haldeki sütunların ayağa kaldırılmasıyla bu alan daha da zenginleşecek” diye konuştu. 

Roma hamamı teknesi bulundu 

Çalışmalar sırasında, Roma hamamlarında kullanılan ve “labrum” olarak adlandırılan anıtsal bir tekne bulundu. 

Eserin, Efes’teki büyük hamamlardan birinde kullanıldığı ve sonradan bölgeye taşındığı değerlendiriliyor. 

Aybek, esere ilişkin şu bilgileri aktardı: 

“Labrum, özellikle Roma döneminde hamamların süs havuzu olarak kullanıyordu. En güzel örneklerinden biri olan İmparator Nero’nun kullandığı labrum Roma’daki Vatikan Müzesi’nde sergileniyor. Efes’teki bu eser, büyük ihtimalle kendi özgün yerinde değil, çünkü kaidesi ve oturtulduğu zemine baktığımızda buraya sonradan taşındığını anlıyoruz. Uzmanların üzerinde yapacağı çalışmalarla bunu ilerleyen zaman içinde netleştirmeyi ümit ediyoruz. Restorasyon çalışmaları tamamlandıktan sonra eseri ziyaretçilerimize sunmayı planlıyoruz.”

Efes Antik Kenti’nde yeni rota heyecanı yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Seferihisar Belediyesi tarafından hazırlanan, “Gastronomi Turizmi ve Lezzet Rotası”nın tanıtımı, birbirinden değerli konukların katılımıyla gerçekleştirildi.

Belediye Başkanı İsmail Yetişkin, “Gastronomi rotası sayesinde Seferihisar’a hem mutfağı, hem de eşsiz doğası ile hak ettiği değerin verilmesini sağlayacağız. Rota Seferihisar turizminin geleceğini şekillendiren projelerden biri olacak” dedi.

Türkiye’nin gastronomik açıdan cazibe noktası olmuş bölgelerinden Seferihisar da, gastro turistlere bir referans kaynağı oluşturmak adına yola çıkılan projede Seferihisar Belediyesi, restorancılıkta ‘sıfır atık mutfak’, ‘tarladan sofraya’ kavramlarını kriterlerine ekleyerek, bir gastronomi rotası oluşturdu. Seferihisar’ın restoranlar ve üreticiler birliği olarak çalışmalarını sürdürecek projenin ilk etkinliği, Hiddenbay Hotel’de düzenlendi. 

LEZZET ŞÖLENİ

Lansmanda dünya mutfağından yöresel ürünlere, doğal dondurmadan Kazak mutfağına tam anlamıyla bir lezzet şöleni yaşandı. Konuklar yörenin yeni geçim kaynaklarından olan lavanta kokteyli ve lavantalı dondurmayı, sakız enginarından müthiş lezzetleri, karakılçık buğday ekmeğini, mis kokulu mandalinadan üretilen lezzetleri, elinin hamuruyla hazırlanan yöresel tatları,  peynirin en özelini tatma imkanı buldu.

“GELECEĞİ ŞEKİLLENDİRECEK”

Seferihisar Belediye Başkanı İsmail Yetişkin, Seferihisar’ın dünyanın en özel lezzetlerini mutfağında barındırdığını belirterek, şunları kaydetti:  

“İhtiyacımız olan tek şey gastronomi turizmi ile bunu ön plana çıkarmak. Biz de belediye olarak bir gastronomi rotası oluşturduk. Bunun lansmanını, bölgenin önde gelen lezzetlerini tanıtarak gerçekleştirdik. Gastronomi rotası sayesinde Seferihisar’a hem mutfağı, hem de eşsiz doğası ile hak ettiği değerin verilmesini sağlayacağız. Rota Seferihisar turizminin geleceğini şekillendiren projelerden biri olacak. Bu lezzet rotasını genişleyerek, devam edecek.”

İzmir mutfağının damak çatlatan lezzetlere sahip olduğunu ifade eden İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürü Murat Karaçanta da, “Son yıllarda gastronomi turizmi ilimiz açısından önem kazanmış ve çekici bir destinasyon unsuru haline gelmiştir” diye konuştu.

Ekonomi Üniversitesi Gastronomi Bölümü Öğretim Üyesi Betül Öztürk ise Ege’nin dünyada eşi benzeri olmayan binlerce yıllık mutfak kültürünün olduğunu söyleyerek, “78 ayrı kültürün bir arada binlerce yıl yaşadığı topraklarda, bu tanıklığı pazarlarımızda ve sofralarda görmek mümkün” dedi.  

İŞTE O LEZZET ROTASI

Gastronomi rotasına dahil olan restoranlar, Seferihisar’ın coğrafyasını, kendilerine özgü atmosferleri ve menüleriyle, rotanın tüm kaşiflerine sunmak üzere yola çıktı. İşte Seferihisar Gastronomi Rotası’ndaki restoranlar;

Yazarlar Evi 

Milos 

Sığacık Nena

Monza 

Artemis 

Hamiyet Anne Pide Evi

Hiddenbay Hotel Restaurant 

Sığacık Evo Restoran

Bongo Beach Restoran

Lavantalı Konak 

Bake Some Patisserie 

Harımdan 

Ayda Şarapçılık 

MMG Şarapçılık 

Pianetta Pizza 

Kozalak Restoran

Liman Restoran

Gastronomide yeni rota Seferihisar yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Dünyanın farklı coğrafyalarında bulunan 17 peynir rotasına Kars da eklenecek. Tescil süreci devam eden “Kars Peynir Rotası” dört mandıra, iki müze olmak üzere altı duraktan oluşuyor. Bunlar; Sarıkamış Öztürk Süt, Koçulu Peynircilik, Bozyiğit Göksu Mandıra, Osmanoğlu Süt Ürünleri olmak üzere 4 mandıra ile Ekomüze Zavot ve Valilik tarafından yapımına öncülük edilen merkezdeki Kars Peynir Müzesi. Rotanın kent ekonomisine önemli bir katkı sağlaması ve Türk peynirleri algısına da katkı sunması bekleniyor.

Kars Peynir Rotası, TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Anadolu Efes ortaklığında yürütülen “Gelecek Turizmde” kapsamında çizildi. Proje Atatürk Üniversitesi yürütücülüğünde Kafkas Üniversitesi, Boğatepe Çevre ve Yaşam Derneği, TOBB Kars Ticaret ve Sanayi Odası Genç Girişimciler Kurulu’nun ortak çalışmasıyla hayata geçiyor.

Projenin Yürütücüsü Atatürk Üniversitesi Turizm Fakültesi Arş. Gör. Dr. Zühal Aksakallı Bayraktar, “Proje aynı zamanda benim doktora tezim. ‘Gastronomi Turizmi Kaynağı Olarak Gastronomi Rotaları: Schleswig-Holstein Peynir Rotası Örneği Üzerinden Kars Peynir Rotası Model Önerisi’ tezimi yazarken, aynı zamanda uygulamanın eş zamanlı gitmesi beni çok mutlu etti. Kars Peynir Rotası’nı dünya peynir rotaları arasında konumlandırmak için akademik altyapı sağlamış oldu. İlhan Koçulu ağabey ile yaptığımız işbirliği ve paydaşlarımız bizi bugünlere taşıdı. Ama daha önemli bir şey de oldu, projeye kız öğrencilerimiz katkı sundu” açıklamalarında bulundu.

Anadolu Efes adına konuşan Selda Susal Saatçi, “Gelecek Turizmde” projesini 2007’den bu yana düzenlediklerini kaydederek, şunları söyledi: “TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, UNDP ve Anadolu Efes olarak 200 bin insanın hayatına dokunduk. Sürdürülebilir turizm modelleriyle yerel istihdamın, özellikle de kadın istihdamı ve kalkınmanın sağlandığı bir sosyal fayda programı sağladık. Projenin ana hedeflerden biri Türkiye’nin sadece deniz-kum-güneş turizmi açısından değil, doğal, kültürel ve tarihi açıdan da oldukça zengin kaynaklara sahip olduğunu sürdürülebilir turizm uygulamalarıyla gösterebilmek. Deneyime dayalı destinasyonlar oluşturmak, 4 mevsim, 12 ay, Türkiye’nin turizm potansiyelini ortaya çıkarabilmek. İstihdam ve ek gelir imkânı sağlayarak yerel kalkınmaya destek olmak.”

Turistik Doğu Ekspresi halen pandemi molasında

Turistik Doğu Ekspresi pandemi süreci sonrası faaliyetlerine ara verse de yolcu taşıma amacıyla faaliyet gösteren Doğu Ekspresi seferlerine devam ediyor. Kars ziyaretçilerini taşıyan Turistik Doğu Ekspresi’nin tekrar seferlerine başlamasıyla Kars Peynir Rotası’nın trende tanıtılması ve Kars peynirlerinin trenin Yemek Vagonu’nda satışa sunulması planlanıyor.

Konaklama eğitimi de verildi

Kültür Bakanlığı’ndan Beril Yamaner, mandıra sahibi Tahsin Göksu, mandıra sahibi ve müze öncüsü İlhan Koçulu, Anadolu Efes’ten Selda Susal Saatçi, Proje Koordinatörü Zühal Aksakallı Bayraktar, KARS TSO Genç Girişimciler Kurulu Başkanı Ferhat Hayri Şur, UNDP’den Mustafa Ali Yurdupak projeyi basına tanıttı. Boğatepe Köyü’nün ardından Çıldır gölü manzaralı Bozyiğit Köyü’ne düzenlenen gezide yapılan çalışmalar ile ilgili bilgiler verildi. Yerel turizm aktörleri, peynir üreticileri ve yöre halkına yönelik Gastronomi Turizmi, Dünya Peynirleri, Peynircilik Ürünleri, Peynir Rotaları ve Örnek Uygulamalar, Sürdürülebilirlik ve Ekoturizm, Ekoturizm ve Konaklama İşletmeciliği, Tarihi, Kültürel ve Doğal Miras Değerlerini Koruma, Etkili Konuk İletişimi, Girişimcilik ve Değişim Yönetimi, Gıda Hijyeni ve Sanitasyon konularında eğitimler verildi. Bu eğitimlere 32 kişi katıldı.

İki günlük peynir turu

Kars Peynir Rotası 300 kilometrelik bir hat, iki gün sürüyor. Kars Valiliği öncülüğünde kurulan ve kış sezonuna yetişmesi için hummalı bir çalışma yürütülen Kars Peynir Müzesi rotanın ilk durağı olacak. Rota Alman Schleswig-Holstein Peynir Rotası iyi uygulama örneğinden yola çıkarak tasarlandı.

2 milyon dolarlık hibe

Gelecek Turizmde projesi kapsamında yerel girişimlere 2 milyon dolar hibe ve iletişim yatırımı gerçekleşti.

19 proje ile 200 bin kişinin hayatına dokunuldu. Yaklaşık 500 kadına istihdam sağlandı. 600 STK ve 23 üniversite ile iş birliği gerçekleştirildi. Program, 16 ödüle layık görüldü.

Gelecek Turizmde kapsamında desteklenen projelerden bazıları şöyle:

Doğu Anadolu Turizm Geliştirme Projesi (DATUR) ile Erzurum, rafting, kuş gözlemi ve doğal zenginlikleri için de turist çeken bir yer haline geldi. Proje, 20’den fazla ev pansiyonuyla yatak kapasitesinin 150’ye çıkarılmasına vesile oldu. Gel Bir Gün Misili Ol projesi kapsamında, Bursa’nın 2000 yıllık tarihi köyü Misi’de, yöre halkının 15 yıl önce terk ettiği geçim kaynağı aracı ipekböcekçiliği yeniden canlandırıldı. Şanlıurfa’da hayata geçirilen Dünyanın En Eski Tapınağı Göbeklitepe’de Taş İşçiliği projesinde, 6’sı kadın 21 kişi taş işçiliği eğitimi aldı, bu kadınlar aynı zamanda Türkiye’nin ilk kadın taş işçileri oldular. Mardin’de turizm alanında kadın girişimcileri teşvik eden yerel bir model oluşturulması için 43 kadına turizm eğitimi verildi ve İpekyolu Misafir Evi’nin pansiyon ve kafeteryası hizmete açıldı. Lavanta Kokulu Köy projesi kapsamında, Isparta’nın Kuyucak Köyü’ndeki lavanta eğitimi verildi. 2019’da yerli ve yabancı turist sayısı 1 milyona ulaştı. İstanbulŞile’de hayat bulan Ovacık Köyü’nde Bir Gün Projesi ile deneyim temelli bir turizm modeli oluşturuldu. Ata tohumlarını korumak, üretmek ve paylaşmak amacıyla 18 kadın dönüşümlü çalışıyor.

Rotada 6 peynir var

Boğatepe Gravyer Peyniri: Rotanın logosunda temsil edilen rotanın ikonik ürünü. Kökleri 1862’ye, Borçalı sınırlarında Mahmutlu’ya ve İsviçreli bir peynir ustasının başlattığı sürece dayanıyor. İlhan Koçulu’nun girişimleriyle Slow Food Presidium tescili aldı.

Kars Eski Kaşar Peyniri: Nisan, mayıs, haziran ve temmuz aylarında 1.500’den fazla çiçekli bitkinin yaşam bulduğu Kars ve Ardahan yaylalarında beslenen yerel hayvan ırklarının sütlerinden üretiliyor. 6 ay olgunlaştırılıyor. 2016’dan beri coğrafi işaret tescil belgesine sahip.

Kars Taze Kaşar Peyniri: Kars Taze Kaşar Peyniri doğal otlaklarda beslenmiş ineklerin sütüyle üretilen ve en az 1 ay olgunlaştırıldıktan sonra tüketilebilen, bölgedeki en özel türlerden biri.

Malakan Peyniri: 1877 sonrası Rus Çarı II. Aleksandr tarafından Kars’a yerleştirilen Malakanlar’dan miras kalan iki peynir türünden biri.

Türkmen Saçak Peyniri: Bölgenin bilinen eski peynir türlerinden biri. Türkmen köylerinde koyun, keçi ve inek sütünden ve yılın her döneminde üretilebilen bir peynir türü. Boğatepe’de bir işletme tarafından da butik olarak üretiliyor.

Boğatepe Çoban Peyniri: İsviçre’ de üretilen Tilsit Peyniri’nin 1960 yıllarında Kars Süt Fabrikası ve Boğatepe’ de üretilmiş ve daha sonra yok olmaya yüz tutmuş bir çeşidi olan Boğatepe Çoban Peyniri, Koçulu ailesinin uzun süren çalışmaları sonucu tekrar üretilmeye başlandı.

Şor eritmenin hem aşçısı hem ustası

Aygül Göksu, Bozyiğit Köyü’ndeki Göksu Mandıra’nın sahiplerinden. Karapapak Aygül Teyze Çeçil ve Çakmak Beyaz Peyniri üreten bir ailede doğdu, evlenince kaşar ve tuluk da öğrendi. Çıldır Gölü’ne karşı şor eritme yapıyor.

Kaynak: DÜNYA

Kars, dünyanın 18. peynir rotası olacak yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.