Antik dünyanın yedi harikasından biri olan Artemis Tapınağı’na ev sahipliği yapan Efes, tarih öncesinden başlayarak Helenistik, Roma, Bizans, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait izleriyle Anadolu’nun zengin tarihini sergiliyor. 

UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Efes Antik Kenti’nde kazı ve restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi kapsamında yıl boyunca sürüyor. 

Geçmişin en büyük turizm, ticaret ve liman kentlerinden biri olan Efes, 161 yıldır devam eden kazı çalışmalarıyla arkeoloji dünyasına katkı sağlıyor. 

Antik kent, henüz tamamı ortaya çıkarılmamasına rağmen geçmişin izlerini bugüne taşıyan önemli bir merkez olarak ilgi görüyor. 

Ören yerinde gezi rotası değişecek 

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi kapsamında ören yerinde düzenlemeler yapılıyor. 

Yeni ziyaret alanları ve gezi rotası değişimi içeren çalışmaların Kasım 2025’te tamamlanması planlanıyor. 

Vedius Gimnazyumu’ndan başlayacak yeni rota, ziyaretçilere Efes Ören Yeri’ni daha önce hiç deneyimlemedikleri bir şekilde keşfetme fırsatı sunacak. 

Stadyum Caddesi’nden yürüyerek stadyumu görebilecek olan ziyaretçiler, kentin merkezi olan antik tiyatrodan Liman Caddesi’nin görkemli sütunları arasından ilerleyecek, Liman Hamamı gibi önemli kompleks yapıları yakından inceleyebilecek. 

“Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi koordinatörü Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Aybek, yeni rotayla ziyaretçilere bambaşka bir deneyim sunulacağını söyledi. 

Aybek, çalışmaların Stadyum Caddesi’nde yoğunlaştığını anlatarak, “Daha önce Efes’i ziyaret eden bir turist, artık çok daha farklı ve zengin bir gezi rotasıyla karşılaşacak” dedi. 

Bu rota sayesinde Efes’te daha önce çok bilinmeyen yeni bir alanın ziyaretçilere açılacağını ifade eden Aybek, “Stadyum Caddesi’ndeki sütunlar ve zemin kaplamaları dönemindeki dokusuyla gün yüzüne çıkarıldı. Yeni planlanan giriş noktasından kentin kalbine, antik tiyatro ve Liman Caddesi ile kesişen çok önemli bir destinasyon oluşturduk. Caddenin kot düzenlemeleri ve devrik haldeki sütunların ayağa kaldırılmasıyla bu alan daha da zenginleşecek” diye konuştu. 

Roma hamamı teknesi bulundu 

Çalışmalar sırasında, Roma hamamlarında kullanılan ve “labrum” olarak adlandırılan anıtsal bir tekne bulundu. 

Eserin, Efes’teki büyük hamamlardan birinde kullanıldığı ve sonradan bölgeye taşındığı değerlendiriliyor. 

Aybek, esere ilişkin şu bilgileri aktardı: 

“Labrum, özellikle Roma döneminde hamamların süs havuzu olarak kullanıyordu. En güzel örneklerinden biri olan İmparator Nero’nun kullandığı labrum Roma’daki Vatikan Müzesi’nde sergileniyor. Efes’teki bu eser, büyük ihtimalle kendi özgün yerinde değil, çünkü kaidesi ve oturtulduğu zemine baktığımızda buraya sonradan taşındığını anlıyoruz. Uzmanların üzerinde yapacağı çalışmalarla bunu ilerleyen zaman içinde netleştirmeyi ümit ediyoruz. Restorasyon çalışmaları tamamlandıktan sonra eseri ziyaretçilerimize sunmayı planlıyoruz.”

Efes Antik Kenti’nde yeni rota heyecanı yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Bolu’da yaklaşık 50 yıldır müzede sergilenen kadın başı heykelinin dünyada eşi ve benzeri bulunmayan Roma dönemine ait mitolojik tanrıça ‘Artemis’ olduğu ortaya çıktı. Çoğaltma ve ticarileştirme izni alınan heykel, Bolu’nun yeni simgesi haline gelecek.

Bolu Ticaret ve Sanayi Odası, kentin turizmini ön plana çıkarmak amacıyla aralarında arkeologların da bulunduğu bir heyet oluşturarak Bolu Müze Müdürlüğü’nde çalışma başlattı. Yapılan çalışmada, 1970’li yıllarda Akpınar mahallesinde Kız Enstitüsü inşaatı sırasında bulunan ve yaklaşık 50 yıldır kent müzesinde sergilenen kadın başı heykelinin incelenmesi kararı alındı. Arkeolog Dr. Güzin Bilir ve Dr. Öğretim Üyesi Aysun Tuna’nın yaptıkları incelemede kadın başı heykelinin 2 bin yıl öncesinde Roma dönemine ait mitolojik tanrıçalardan ‘Artemis’ olduğu belirlendi. Malzemesi ve günümüze kadar boyasıyla birlikte korunması yönünden dünyada eşi ve benzeri bulunmayan Artemis heykelinin turizme kazandırılması için çalışma başlatıldı. 

“BU ESER BOLU’NUN MARKASI OLACAK”

Dünyada tek olmanın bir çok ayrıcalığının olduğunu söyleyen Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Türker Ateş, “Özellikle ilimiz turizminin ön plana çıkarılması adına şehrin merkezinde bazı aktivitelere önem vermeye başladık. Odamız, yönetim kurulumuz ve ortaklaşa çalışmalarımızda Bolu’nun değerlerini ön plana çıkarma yılı ilan ettik. Pandemi süreci içerisinde bazı çalışmalar yaptık. Özellikle Bolu’ya ait, dünyada tek olmak, marka olmak ayrı bir şey. Bu değerleri koruma altına almak ve bilinirliğini artırmak için bir çalışma başlattık. Bu heykel başının ne olduğu konusunda çalışmalar gerçekleştirdik. Dünyada tek olmanın çok ayrıcalığı vardır. Özellikle ilimize gelen turistlerin ilgi duyabilmesi için bazı ürünleri, bazı değerleri bilmelerinde fayda olacağına inanıyorum. Onun için bu eserin Bolu’nun markası olabileceğini ve dünyada da tek olduğu bilgisine ulaştık. Bizim için önemli olan dünyada tek olan bir şeyin ilgi çekebilmesi, turistlerin de buraya gelip bu eseri izleyebilmesi. Turizm bakanlığında bunun çoğaltılması ve markalaştırılması, ticarete dönüştürülmesiyle ilgili odamız iznini aldı” dedi.

“BOLU, ROMA EYALET SİSTEMİNDE ÖNEMLİ BİR YER”

Artemis heykelinin Roma’nın eyaletlerinde önemli yerlere dikildiğini ve Bolu’nun da o dönemde önemli bir yer olduğunu söyleyen Düzce Konuralp Antik Tiyatro Kazı Heyeti ekip üyesi Arkeolog Dr. Güzin Bilir, “Karşınızdaki boyalı kadın başı vahşi doğanın, bereketin, avcılığın, okçuluğun simgeleştirilmiş hali olan Artemis’tir. Kaliteli işçiliği ile dikkat çeken eser muhtemelen ithal olarak gelmiş, atölyesi Güney İtalya Campania bölgesi kökenli olabilir. Böyle eserler özellikle ilk Roma imparatoru Agustus döneminde propaganda amaçlı üretilmiş olup, Roma eyaletlerinde önemli yerlere dikilmiştir. Bolu’da, Roma eyalet sisteminde çok önemli bir yere sahip olduğu bu tarz bir heykeli barındırmasından anlayabiliyoruz. M.Ö. 27-M.S. 14 yıllarına tarihleyebileceğimiz bu eser Bolu’nun Akpınar mahallesinde Kız Enstitüsü inşaatı sırasında bulunmuştur. Çok iyi korunmuş olmasından dolayı kendi döneminde de yine kent merkezi içerisinde önemli bir kamu binası içinde bulunuyor olmalıdır. Neredeyse 2 bin yıllık tarihi eser kaliteli bir malzemeden yapılmış ithal bir eser olan Artemis başı Bolu’nun doğal güzelliklerini, bereketini, zengin hayvan faunasının kişileşmiş bir simgesidir” şeklinde konuştu. 

Dünyada eşi olmayan ‘Artemis’ heykeli Bolu’da bulundu yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.