Yunan arkeologlar, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’ne (UNESCO) açık mektup yazarak Ayasofya Camisi’ne “zorla müdahale edilmesi” çağrısında bulundu. Yunan Arkeologlar Derneği (SEA), geçtiğimiz pazartesi günü yayımladığı açık mektupta UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay’e seslendi.

Son yıllarda Ayasofya’da hasarın arttığını söyleyen dernek, “Ayasofya için risk oluşturan mevcut durumu tersine çevirmek için zorla müdahale edilmesi gerektiğini” dile getirdi.

SEA, Ayasofya’nın mevcut yönetiminin yapı için “yıkıcı” olduğunu belirtti. ARTnews’in haberine göre mektupta, ziyaretçilerin yeterince iyi kontrol edilmediği ve güvenliğin eksik olduğuna dikkat çekildi. Anıtın korunmasının ziyaretçilerin iradesine bırakıldığı eklendi. Mektupta, “Eşsiz Ayasofya’nın geleceğiyle ilgili Türkiye’nin içinde ve küresel düzeyde endişeler var” cümlesi yer aldı.

Dünyanın önemli dini ve kültürel miraslarından biri olan Ayasofya, 1985 yılında UNESCO’nun Dünya Kültürel Mirası listesine alınmıştı. Kilise olarak inşa edilen Ayasofya, 2020 yılında cami statüsüne geçirilerek ibadete açılmıştı. Öncesinde ise Ayasofya -1935 yılı itibarıyla- müze statüsüne sahipti.

AYASOFYA’NIN YERALTI YAPILARI GÖRÜNTÜLENDİ

Ayasofya’nın bağlı en büyük yeraltı yapılarından olan tüneller, mahzenler, üç odalı yeraltı mezarı ile dehlizler görüntülendi.

M.S. 4. yüzyıl olarak tarihlendirilen yerin 4 metre altındaki 3 odalı tarihi yer altı mezar yapısını görüntülendi.

Ayasofya’nın altında ve etrafında toplam uzunluğu yaklaşık 1 kilometreyi bulan tünel ve menfezleri üç boyutlu görüntüledi.

M.S. 4. yüzyıl olarak tarihlendirilen yerin 4 metre altındaki üç odalı tarihi yer altı mezar yapısını görüntülendi.

Ayasofya’nın güneybatısındaki kestane ağacının dibinden inilen, yerin 2 metre altındaki mahzenleri, devamında yer alan tünelleri ve dehlizleri gösteren Diker, Ayasofya’nın eşsiz bir yapı olduğunu söyledi.

Doğu Roma İmparatorluğu’nun İstanbul’a yaptırdığı en büyük kilise olan Ayasofya’nın aynı bölgede üç kez inşa edildiğini belirten Diker, “Bugüne kadar gelen Ayasofya’nın 532 yılında başlayan inşası 537 yılında tamamlandı. Üçüncü Ayasofya’nın yapımında, yakılarak yıkılmış önceki ahşap çatılı yapılardan farklı olarak bu yapıda ana mekân, dört payenin taşıdığı 4dörtkemer üzerinde, tuğla ile o zamana kadarki en büyük kubbe ve onu iki yönden destekleyen iki yarım kubbe ile örtülmüştür. Ayasofya’nın kuzeydoğu cephesinin hemen önünde yer alan mezar yapısı yerin 4 metre altında bulunuyor. ‘Hipoje’ olarak bilinen bu yapı, Ayasofya’nın inşası sırasında yapılmış olan bir yeraltyapısı değil, ondan çok daha önce M.S. 4. yüzyıla tarihlendirilen bir yeraltı mezar yapısıdır. Bu yapı Ayasofya civarında bulunabilmiş en eski mimari eserdir. Bu yeraltı yapısı sonradan yeniden işlevlendirilmek adına iki ucundan birer menfez bağlanarak diğer yeraltı yapılarıyla ilişkili hale getirilmiştir. Erişimi epey zor olan bu yer çok bilinmiyor. ‘Hipoje’yi 1946 yılında ilk belgeleyen Ayasofya’nın ilk müze müdürlerinden Muzaffer Ramazanoğlu olmuş. Kültür ve Turizm Bakanlığının geçtiğimiz yıl sonunda burada yürütmüş olduğu temizleme çalışması kapsamında yaklaşık dört tona yakın moloz, çamur tahliye edildi. Bu çalışmanın daha uzun vadeli bir arkeolojik çalışma sürecinde, Ayasofya’nın diğer yeraltı yapılarını da kapsayacak şekilde devam ettirilmesinin çok doğru olacağını düşünüyorum’ dedi.

UNESCO’ya Ayasofya çağrısı yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü izniyle Bergama Müzesi ve Alman Arkeoloji Enstitüsünce Bergama Antik Kenti’nde yürütülen araştırmalarda arkeoloji dünyasını heyecanlandıran yeni izlere ulaşıldı. Araştırmacılar, Asklepion bölgesindeki yüzey çalışmalarında nekropol olarak adlandırılan mezar alanları buldu. Daha önce definecilerin kaçak kazı yaptığı tespit edilen nekropolde çıkan andezit bloktaki yazı ise bir mezarın Trophimos’un oğlu Markos’a ait olduğu yönünde.

Epigrafi (yazıt bilimi) uzmanları, mezar sahibi Markos’un milattan sonra ikinci yüzyılda yaşamış Kuş Kahini bir rahip olduğunu belirledi.

Geleceğe dair öngürüler

Augur adı verilen ve Roma dünyasında başlıca rolü kehanet olan Markos, kuşların uçuşunu inceleyerek mitolojik tanrıların iradesini yorumluyor, uçuş yönü, uçarken çıkardıkları sesler, kuş türleri gibi ayrıntılardan geleceğe ilişkin öngörülerde bulunuyordu.

Kuşların uçuş düzenini izleyerek siyasi meseleler dahil birçok konuda kehanette bulunduğuna inanılan Markos’un mezarında ise parfüm şişesi, abak, kandil ile vücutları yağ ve kumdan temizlemek için kullanılan kazıma aleti strigilis gibi mezar hediyeleri de bulundu.

Kurtarma kazısının ardından Kahin Markos ve ailesine ait olduğu düşünülen mezarların üstü kapatıldı.

Alman Arkeoloji Enstitüsünden Arkeolog Prof. Ulrich Mania, uzun süredir Bergama kazılarında çalıştığını ve Asklepion’daki son buluntuların da tarihi açıdan büyük önem taşıdığını söyledi.

Kazı çalışmalarının yanı sıra yüzey araştırmalarının da Antik Çağ’ın bilinmeyenlerine ışık tuttuğunu aktaran Mania, şu bilgileri verdi:

“Önemli bir kehanet”

“Asklepion’da 3 sene önce bir kaçak kazı alanına rastlamıştık. Birkaç seramik parçası ve birkaç güzel taş bulduk. İlk keşiften 2 sene sonra da Bergama Müzesi ile bir kurtarma kazısı yaptık. Kazıdaki en önemli şeylerden biri taştaki bir yazıydı. Bu bir mezar yazısıydı ve mezar sahibinin adı veriliyordu. Trophimos’un oğlu Markos. Markos adını zaten biliyorduk. Çünkü belki bir başka kazıda adının geçtiği bir yazı bulunmuştu. Yine Asklepion yakınlarında bir sunaktı. Orada da Markos yazıyordu. Bu yazıdan Markos’un bir Augur (kahin) olduğunu biliyoruz. Markos bir rahipti ve kuş uçuşundan gelecek zaman için kehanette bulunuyordu.”

Mezar binasında 3 ayrı oda vardı

Prof. Mania, Markos’un mezarının kaçak kazı yapanlar tarafından tahrip edildiğini, diğer 2 odadaki mezarların ise iyi durumda bulduklarını kaydetti. Antik Çağ’a tarihlenen çok sayıda nekropol olduğunu ancak bu mezarın özel bir değeri olduğunu vurgulayan Mania, “Genelde çok mezar var ve kime ait olduğunu bilmiyoruz. Belki kemik, belki kül, belki birkaç mezar hediyesi bulabiliyoruz ama mezar sahibinin statüsünü bilmiyoruz. Eğer bir mezar bir kahine, daha yüksek statüdeki bir rahibe aitse bu önemli bir bilgidir”

En derinde olan mezar Kahin Markos’un

Freiburg Üniversitesinden Arkeolog Jakob Krasel de yaklaşık 4 yıldır Bergama’daki çalışmalarda görev aldığını ve dünya tarihi açısından değer taşıyan araştırmalara tanık olduğunu ifade etti.

Krasel, 7 mezarın bulunduğu alanda en derin olanının Kahin Markos’a ait olduğu bilgisini verdi.

Kahin Markos gibi önemli bir tarihi kişiliğin mezarını bulmanın heyecan verici olduğunu aktaran Krasel, buluntuların Markos ve ailesi hakkında yeni bilgileri ortaya çıkarabileceğine inandığını sözlerine ekledi.

Antik Çağ’ın Kuş Kahini Markos’un mezarı Bergama’da bulundu yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Haydarpaşa ve çevresinde, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığınca 2018’den beri 475 bin metrekarelik alanın 75 bin metrekaresinde arkeolojik kazı yapılıyor.

Peronların kaldırılmasının ardından Helenistik döneme ait mezar ile çoklu mezar, döküm atölyesi, peron alanı dışında da Osmanlı dönemine ait çeşme, Bizans döneminde yapılan ayazma ve İkinci Dünya Savaşı zamanında kurulan sığınak bulundu.

Alanda kazı çalışmalarını sürdüren arkeologlar, son olarak Helenistik döneme ait kiremit mezar tespit etti. Mezar, kazı alanında, Helenistik döneme ait platformun dışında ortaya çıkan o zamana ait tek örnek olması nedeniyle önemli bir buluntu özelliğini taşıyor.

“Hellenistik dönem kremasyon mezarları açısından iyi bir örnek”

İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürü Rahmi Asal, kazılarda gün yüzüne çıkan kiremit mezara ilişkin yaptığı açıklamada, mezarın yanları ve üzerinin kapatılmış olduğunu söyledi. Mezarı ilginç kılan özelliğin yakılma yani kremasyon yapılması olduğunu aktaran Asal, şöyle devam etti:

“Etrafında başka herhangi bir yanık izi de olmadığı için tabakada oluşan bir yangından dolayı iskeletin yanmadığını anlıyoruz. Bu mezarda kremasyon yapılarak gömü olmuş. Daha yeni açıldı, iskelet ve kalıntılar yeni yeni ortaya çıkarılıyor. Çok önemli bir şey. Bu bölgede Helenistik döneme ait platformun dışında çıkan tek Helenistik dönem buluntusu. Onun için çok kıymetli. Bu alandaki en erken buluntulardan biri. Mezarın içinde iki ölü hediyesi tespit ettik. Onlar da maalesef yangından dolayı tahrip olmuş. Pişmiş topraktan bir kadeh, bir de koku şişesi bulundu. Arkeologlar çalışmalara devam ediyor. Burada Helenistik dönem mezarı çıkması çok önemli kronolojisi açısından, ikincisi de kremasyon olması. Helenistik dönem bu tip kremasyon mezarları ben hiç görmedim. Bu, iyi bir örnek. Önümüzdeki süreçte belki bizlere çok daha kıymetli bulgular verecek.”

“Kazı alanının rölöveleri hazırlanmaya başlandı”

Kaldırılan peronların arasındaki ve üzerindeki kalıntıların birleştirilerek planlarının oluşturulmaya başlandığını aktaran Asal, “Bunlar bizim için çok kıymetli çünkü esas mekan planlarının elde edilmesi açısından önemliydi. Orada büyük bir aşama kaydettik. Bir ay içinde rapor aşamasına gelmiş olacağız, rölöveleri hazırlanmaya başlandı.” dedi.

Kazı alanında, Azize Bassa Kilisesi’nin olduğu noktadaki mezarların devamının ortaya çıkarılması ve bu alan için çok önemli bir kalıntı grubu olan altında Helenistik dönem platformu için ahşap konstrüksiyon oluşturulduğunu anlatan Asal, gelecek bir ay içinde bu alanda çalışmaları sürdüreceklerini belirtti.

18 bin sikkenin 2400’ü envantere alındı

Alandan atölyeye taşıdıkları 70 bin kasa buluntunun tasniflerinin sürdüğünü anlatan Asal, 18 bin sikkenin tespit edildiğini, bunların 2400’ünün envantere alındığını, henüz temizliği yapılmayan 10 bin civarında sikke olduğunu söyledi. Toplu mezarların büyük bir bölümünü kazdıklarını, şu an iki noktada yoğunlaştıklarını dile getiren Asal, “Önümüzdeki ay geriye kalanlar üzerinde çalışacağız. Bu alanlarda üst üste çoklu gömülmeler olduğu için antropologlar, arkeologlar gözetiminde kazı çalışması yapılıyor.” diye konuştu.

İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü olarak bu alanda 2018 yılından beri büyük bir emek harcadıklarını, kazmanın, ortaya çıkarmanın koruma gibi başka bir sorumluluğu da gözler önüne serdiğini dile getiren Asal, şöyle konuştu:

“Özellikle deniz tarafındaki bir noktanın arkeopark olarak düşünülerek proje ile entegre edilip, hem normal ziyaret hem de trenle gelen insanların deneyimlemesi için gezilebilir hale getirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bence kazı aşamaları belli bir doygunluğa ulaştı, bundan sonra koruma ve sergilemeye yönelik çalışmaların olması gerekiyor. Toplu mezar, mimari buluntuların burada oluşturulabilecek alanda sergilenmesi gerekir.”

“Alan arkeolojik kalıntı ve buluntular içeriyor”

Asal, kazı alanında, Helenistik dönemden, erken Cumhuriyet’e kadar kalıntı gruplarının yer aldığını belirterek “Alan çok girift bir arkeolojik kalıntı ve buluntu grubu içeriyor. Her kalıntıya, kendi içinde yaşadığı dönemde bile dönem dönem bir başka ihtiyaca yönelik dokunulmuş. Evreler oluşmuş. Bunları tespit etmek de kolay değil. Tren raylarının buradan geçmesi nedeniyle de baya bir müdahale olmuş. Kalıntıları tanımlamak biraz zor duruma gelmiş ne yazık ki.” değerlendirmesinde bulundu.

Bölgenin, antik kaynaklarda Kalkedon’un batı limanı olarak bilindiğini, bunun da kazılardaki somut belgelerle de tespit edildiğini vurgulayan Asal, şöyle devam etti:

“Ayrıca liman ve ticaret hayatı, özel hayat, alışveriş yöntemleri, Osmanlı döneminde burası askeri bir geçiş noktası ve konaklama alanı. Onların konakladığı döneme ait izler, çanak, çömlekle, sikkeler yani bu bölgenin hayatına dair çok önemli veriler elde ettik. İslamiyet’in ilk dönemlerin İstanbul’a erken dönemlerde yapılan akınlar var. Bir umut onlarla ilgili bir şeyler bulabiliriz dedik, ne yazık ki öyle bir veriye henüz ulaşamadık ama ulaşmayacağız anlamına da gelmiyor. En büyük beklentilerimizden biri biraz o.”

Rahmi Asal, araştırmacıların antik kaynaklardan belirlediği iki önemli bulgudan birinin Azize Efemya Kilisesi, diğerinin Azize Bassa Kilise olduğunu dile getirdi.

Toplu mezar bulunan noktalardan birinde Azize Bassa Kilisesi’ne ait kalıntı olduğunu düşündüklerini anlatan Asal, yine kaynaklarda da bahsedilen ayazmanın da ortaya çıkarıldığını, bunların onarımıyla ilgili çalışmaların başladığını aktardı. Asal, bu buluntuların Türkiye ve İstanbul arkeolojisi için önemli çalışmalar olduğunu vurguladı.

Ray uzunluğu 20 bin metreden 7 bin metreye düşürüldü

Haydarpaşa’da yürütülen çalışmalara ilişkin bilgi veren Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürü Yalçın Eyigün de projeye başlarken hedeflerinin Haydarpaşa Garı’nın ihyası gereği 20 bin metre ray döşemek olduğuna işaret etti. Eyigün, “Arkeolojik buluntularla karşılaşınca tarihin ve kültürel mirasın ortaya çıkarılması için projeyi revize ederek, rayın uzunluğunu 13 bin metresini iptal ederek 7 bin metreye indirdik.” dedi.

Kazı alanında 17 arkeolog, bir restroratör, bir fotoğrafçı, 15-300 arasında değişen işçi ile çalışmaların devam ettiğini belirten Eyigün, Haydarpaşa alanında arkeolojik kazı ve diğer çalışmalara 355 milyon liralık harcama yapıldığını anlattı. Eyigün, bunu Marmaray projesindekiyle birleştirdiğinde tarihi ortamı, çevreyi, buluntuları ortaya çıkarmak ve korumak için yapılan harcamaların 1 milyar lirayı bulduğunu söyledi. Yalçın Eyigün, projenin detaylarına ilişkin şu bilgileri aktardı:

“Projenin, demiryolunu Haydarpaşa Garı’na getirmek olan 4 yıl önceki hedefi bambaşka bir yere geldi. Bundan çok mutluyuz çünkü hem tarihi hem kültürü hem çevreyi korumak ama aynı zamanda insanlara çok büyük hizmet edecek hızlı treni, demiryolunu inşa etmek çok güzel bir şey. 1940’lardan beri hizmet eden bir atölye vardı demiryolu araçları için. Biz bu atölyeyi tekrar ihya ediyoruz. Gençlerimizin gelip oturacağı, tamir, bakım alet ve ekipmanlarını, eski bir lokomotifi yanlarında görebilecekleri aynı zamanda kitap okuyacakları bir kafe ortamında sıcak bir mekan oluşturmak istiyoruz. Aynı zamanda 5 bin meterekareyi bulan kapalı alanda hem buradan çıkan önemli eserleri hem de daha evvel Marmaray projemiz kapsamında da bulunmuş müze müdürlüğümüzün muhafaza ettiği bazı eserleri sergilemek istiyoruz.”

“Haydarpaşa’yı İstanbul’un son 2 bin yılının okunabileceği bir mekan olarak düşünüyoruz”

Bunun yanı sıra açık alanda ortaya çıkmış ve yerinde koruyacakları eserlerin bulunduğunu anlatan Eyigün, bunların üstünü kapatıp yarı açık ya da bazı alanlarda da açık müze konseptini düşündüklerini söyledi.

Açık müzede Türkiye Cumhuriyeti’nin ya da Türkiye’deki demiryolu tarihinin en önemli ekipmanlarını, eski lokomotifleri sergilemek istediklerini belirten Eyigün, Haydarpaşa Garı’na gelenlerin ister trene bineceği isterse de perondan yürüyerek Bizans, Osmanlı, Cumhuriyet döneminin hem tarihi hem de endüstriyel mirasını görmelerini sağlamak istediklerini kaydetti.

Kapalı ve açık müze alanlarında gezilebileceği, çay-kahve içebilecek bir konsept düşündüklerini anlatan Eyigün, “Amacımız ‘Demiryolunu getirelim, bundan gerisi önemli değil.’ değil. Haydarpaşa 1910’dan beri Anadolu’nun demiryolunda en önemli durağıydı. Bu karakteri korunsun ama aynı zamanda insanlar buraya sadece tren için değil, kültürel tarih, endüstriyel miras için gelsinler.” ifadelerini kullandı.

Kazılar sırasında 2. Dünya Savaşı’nda askerlerin inşa ettiği güvenlik tünellerinin de ortaya çıkarıldığını, ziyaretçileri bu noktaya da götürmek istediklerini dile getiren Eyigün, “Haydarpaşa’yı insanların, İstanbul’un son 2 bin yılını okuyabilecekleri bir mekan olarak düşünüyoruz.” dedi.

Haydarpaşa kazılarında Helenistik döneme ait kiremit mezar keşfedildi yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Muğla’nın Ortaca ilçesi Dalyan Mahallesi’nde yer alan Kaunos Antik Kenti’ne erişebilmek için tur tekneleriyle yaklaşık 10 dakika süren bir yolculuk yapan ziyaretçiler, ağaçlarla kaplı yolda 15 dakika kadar yürüdükten sonra 3 bin yıllık antik kentin kapılarını aralıyor.

Ziyaretçiler, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde bulunan 2 bin 400 yıllık kaya mezarlarını görüyor, 5 bin kişilik tiyatroda soluklanıyor.

Bazilika, hamam ve agorada dolaşan ziyaretçiler, 1300 yıllık mozaikleri inceliyor, Demeter Kutsal Tapınağı’nda fotoğraf çektiriyor.

KAZILAR 55 YILDIR ARALIKSIZ SÜRDÜRÜLÜYOR

Prof. Dr. Baki Öğün’ün bölgede 1966’da başlattığı kazılar, öğrencisi Prof. Dr. Cengiz Işık başkanlığında 2020’ye kadar sürdü.

Kazı çalışmalarını 2021’de Işık’ın öğrencisi Doç. Dr. Ufuk Çörtük devraldı.

Çalışmalarda bu yıl önemli verilere ulaşan Çörtük, Kaunos’un arkeolojiye kazandırdığı “ilk”lerle ön plana çıktığını söyledi.

Antik kentin, tiyatrodaki döner perde sistemi, tanrılara bağış toplanan kumbara, dünyaca ünlü kaya mezarları, Karca ve Yunanca çift dilli yazıt gibi birçok “ilk” ile ünlendiğini aktaran Çörtlük, arkaik, klasik, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşim bulunan kentin daha sonra terk edildiğini dile getirdi.

Çörtlük, Kaunos kazılarının Türk bilim heyeti tarafından 55 yıldır aralıksız sürdürüldüğünü vurgulayarak, şöyle konuştu:

“Antik kentteki kazılar son 3 yıldır liman agorasının batı tarafını sınırlayan Roma bazilikasında gerçekleşiyor. Milattan sonra 2. yüzyıla tarihlenen bazilikada yürüttüğümüz kazı çalışmalarında Bizans dönemi kilisesiyle karşılaştık. Kaunoslular milattan sonra 5. ve 6. yüzyılda bazilikanın doğu kenarını kiliseye çevirerek kilise işlevini kazandırmışlar.

Roma bazilikası, 98 metre uzunluğunda ve 22 metre genişliğinde devasa bir yapı. Kazı çalışmalarını gün yüzüne çıkarılan kilisede sürdürüyoruz. Kilisede yaptığımız çalışmalarda, çok güzel bir işçiliğe sahip ve büyük ihtimalle kilisenin baş rahibinin mezarıyla karşılaştık. Bu mezar en az üst üste 3-4 gömüyü de barındırıyor. Bu nedenle çok ilginç bir yapıya sahip. Biz bölgedeki mezarları açtık, tanımlamalarını ve çizimlerini yaptık, fotoğrafladık. Ancak kemiklere henüz dokunmadık. Kilisenin yine batı duvarına bitişik yerde iki mezar daha çıktı. Bunlar Bizans dönemi mezarları.”

Kilisenin doğu kısmında ise devasa iki blokun gün yüzüne çıkarıldığını belirten Çörtlük, “Bunlar üzerinde yazıtlar var. Bu yılın önemli buluntuları arasında yer alıyor. Yazıtın içeriğinin tam olarak anlaşılması için çalışma yürütülüyor. Yunanca yazıtı okumak o kadar kolay değil. Bizans kendinden önceki sürecin mimari parçalarını alıp kendi işlevine göre kullanabiliyor. Bu da o kullanmaların bir yansıması olarak görülüyor.” diye konuştu.

Kaunos Antik Kenti’nde birçok döneme ait izleri görebilmenin mümkün olduğuna işaret eden Çörtük, Hitit dönemi izleriyle de karşılaşmaları durumunda da şaşırmayacaklarını söyledi.

Kaunos’un arkeoloji biliminin bilinmezlerine ışık tuttuğunu, kentte yarım yüzyıl içerisinde çok önemli tarihi yapıların ortaya çıkarıldığını anlatan Çörtük, çalışmalara Kültür Turizm Bakanlığı, Muğla Valiliği ve MUÇEV tarafından da destek verildiğini ifade etti.

3 bin yıllık Bizans kilisesi ve mezarları turizme kazandırılacak yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Urartu Kralı II. Sarduri tarafından milattan önce 750 yılında yaptırılan Çavuştepe Kalesi ve kuzey kısmındaki nekropol (arkeolojik şehirlerde mezarlıkların ve toplu mezar yerlerinin bulunduğu bölge), alanında yürütülen kazı çalışmalarında, Urartuların ölü gömme adetleri ve yaşam tarzına ilişkin yeni bulgular elde edildi.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Rafet Çavuşoğlu başkanlığında, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle yapılan kazılarda, biri yetişkin biri de çocuk olduğu değerlendirilen iki yeni mezar tipi daha tespit edildi.

Arkeologlarca incelenen mezarlarda ölülerin değerli eşyalarının yerinde olmadığı ve kemiklerin farklı bir alanda olduğu tespit edildi.

Kazı başkanı Prof. Dr. Rafet Çavuşoğlu, AA muhabirine, Çavuştepe Kalesi’nde 1961’den 1986’ya kadar açılmış ve ortaya çıkartılmış alanda daha çok konservasyon ve korumaya yönelik çalışma yaptıklarını belirtti.

Kalenin nekropol alanında 2017’den beri kazı yaptıklarını, bu çalışmalarda Urartu arkeolojisi ve ölü gömme gelenekleri açısından çok önemli arkeolojik verilere ulaşıldığını kaydeden Çavuşoğlu, bu yılki kazı çalışmalarında biri hocker (cenin) pozisyonunda gömülen çocuk diğeri ise yetişkin bir bireye ait olduğunu düşündükleri yeni mezarlar bulduklarını söyledi.

Bulunan yeni tip mezarların Urartuların ölü gömme adetlerine ilişkin kendilerine yeni bilgiler verdiğini aktaran Çavuşoğlu, “Daha önce nekropol alanında sandık mezar, oda mezar, toprağa gömülü dediğimiz normal mezar ve ölünün yakılarak gömüldüğü urne mezar tipleri vardı. Şimdi ise yeni bir mezar tipiyle karşılaştık. Sıralı mezar şeklinde, cesetler bir platformun yanında konulmuş.” diye konuştu.

Yetişkin bireye ait iskeletin kendi dönemi içerisinde tahrip edildiğini anlatan Çavuşoğlu, şunları kaydetti:

“Muhtemelen eski çağdaki bu ölünün de takılarıyla gömüldüğünü ve bu takıları almak maksadıyla mezarın yeniden açıldığını tahmin ediyoruz. Kazının devam eden kısmında bu durum çok daha netlik kazanmış olacak. Bireylerde genellikle ona ait eşyalara rastlayabiliyorduk. Geçen yıl da buna benzer takılarıyla bulduğumuz bir mezarda önemli bir bulgu elde etmiştik. Ancak son bulduğumuz yetişkin bireyde herhangi bir şeye rastlamamanın yanında cesedinin karışık olarak bulunması, tahrip edildiğini gösteriyor çünkü cesedin baş kısmını ayakların yanında, omurlarını daha başka bir bölümde, dağılmış vaziyette bulduk. Akıllara defineciler tarafından kazılmış olma ihtimali de gelebilir ancak yaptığımız araştırmalarda kendi dönemi dışında herhangi bir kaçak kazı izine rastlamadık.”

“DAHA ÖNCE KARŞILAŞMADIĞIMIZ BİR MEZAR GELENEĞİ”

Mezarları buldukları alanda özellikle taş sıralı mimari bir dokunun bulunduğunu anlatan Çavuşoğlu, Urartuların klasik özelliklerini taşıyan mezarların dışında bir mezar bulduklarını belirtti.

Yeni bir mezar geleneğiyle karşılaştıklarını dile getiren Çavuşoğu, şöyle devam etti:

“Bulduğumuz yeni mezarlar sur duvarına benzer, üç sıra taş ile çevirili bir alanın eteğinde, belirli bir eksende ilerliyor. Bu duvarın hemen eteğinde, inhumasyon dediğimiz ceset gömü şekli iskeletlere rastlıyoruz. Daha önce Urartu’nun birçok nekropolü kazıldı ancak burada bizi şaşırtan daha önce karşılaşmadığımız bir mezar geleneği olması. Bunlardan birincisi belirli bir düzen içerisinde devam eden mimari bir doku var ve bu doku üzerinde herhangi bir kerpiç yapı yok.

Platforma benzer bir düzen oluşturmuşlar. Bu düzenin hemen yarım ile bir metre arasındaki eteğinde inhumasyon gömülere rastlıyoruz. Bu gömüler de hem bizim için hem de bu alan için Urartu nekropolleri ve Urartu mezar gelenekleri içinde özel bir yer teşkil ediyor. Bu mezarlığın ise günümüzden 2 bin 750 yıl öncesinde kullanıldığını düşünmekteyiz.”

Çavuştepe Kalesi’ndeki kazılarda iki yeni mezar tipi bulundu yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Dünyanın en büyük tarihi Türk İslam Mezarlığı özelliğini taşıyan Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı’nda restorasyon çalışmaları sürüyor.

Bitlis’in Ahlat ilçesindeki mezarlıkta “Tarihin Görgü Tanıkları Ayağa Kalkıyor Projesi” ile 100 mezar taşı daha ayağa kaldırılacak.

100 MEZAR TAŞI TESPİT EDİLECEK

Ahlat Kaymakamlığı, Ahlat Müze Müdürlüğü, Selçuklu Meydan Mezarlığı Kazı Başkanlığı ile Ahlat Doğa ve Kültürel Mirası Yaşatma Derneğince yürütülen proje kapsamında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’ne bağlı kazı ekibi, 100 mezar taşının tespiti için çalışmalara başladı.

“100 MEZAR TAŞINI KÜLTÜR MİRASI OLARAK TURİSTLERE TANITACAĞIZ”

Öncelikle restorasyonu düşünülen 100 mezar taşını tespit edebilmek için çalışmalara başladıklarını ifade eden Yiğit, şöyle konuştu:

“Mezarlıkta kazı, restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmaları devam ediyor. Bu proje kapsamında buradaki çalışmalara finansman desteği sağlanacak. Öncelikle zemin blokajı bozulmuş olan taşların tekrar dengeye oturmasını sağlayacağız. Bunun dışında kırık, tamamen parçalanmış ve çeşitli nedenlerle zarar görmüş taşların tümlemesi gerçekleştirilecek.

Sonrasında liken temizliği yapılarak epigrafik çalışmaları için ön hazırlıkları tamamlanacak. Son olarak Türkçe ve İngilizce bilgilendirme levhaları ile karekod uygulamasına geçilecek. Toplamda 100 mezar taşını kültür mirası olarak koruma altına alıp turistlere tanıtacağız.”

RESTORASYON 14 HAZİRAN’DA BAŞLAYACAK

Ahlat Kazı Başkanvekili Öğretim Üyesi Mehmet Kulaz da Kültür ve Turizm Bakanlığı adına uzun süredir burada çalışmaların yürütüldüğünü belirterek, “Hangi taşlara müdahale edilmesi gerektiğini belirliyoruz. Projemizin saha alanındaki çalışmaları başladığında hızlıca bu taşlara müdahale edeceğiz. Ekibimiz şu anda hazır. 14 Haziran’da restorasyon çalışmalarına başlayacağız. Yaklaşık 40 günlük sürede bitirmeyi amaçlıyoruz.” dedi.

Ahlat Selçuklu Mezarlığı’nda 100 mezar taşı ayağa kaldırılacak yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.

Şanlıurfa‘da Roma dönemine ait 2000 yıllık kaya mezarları vatandaşların ziyaretine açıldı. 

Turizm Haftası etkinlikleri pandemi kuralları çerçevesinde kısıtlı bir şekilde devam ediyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ülke genelinde farkındalığı arttırmak adına çeşitli etkinlikler düzenliyor. Şanlıurfa’da ise farklı bir heyecan yaşanıyor. Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanı Zeynel Abidin Beyazgül‘ün talimatıyla restorasyonu tamamlanan tarihi Kızılkoyun Nekropol’u vatandaşların ziyaretine açıldı.

Ücretsiz bir şekilde vatandaşların gezebildiği nekropol alanında Roma dönemine ait toplu kaya mezarlarını görenler adeta tarihi bir yolculuğa çıkıyor. Sabah 08.00 ile 17.00 saatleri arasında açık olan tarihi bölge ziyaretçilerini bekliyor.

61 kaya mezarı bulunuyor

Nekropol alan görevlisi turizmci Baran Yenip, alanın ziyaretçilere açık olduğunu belirterek, “Şanlıurfa şehir merkezinde Kızılkoyun Nekropolu, ‘Nekropolisler’ ölüler şehri manasına geliyor. Burası o dönemin, Roma döneminde kullanılmış olan ölüler şehri, mezarlık alanıdır. Burada yaklaşık 2 bin yıllık kaya mezar örnekleri bulunuyor. Burada 61 tane kaya mezar örnekleri yer alıyor. Kaya mezarı o devrin aile mezarı olarak karşımıza çıkıyor. Bazılarında dini mitoloji aile kabarması, tavus kuşu kabarması, iki tanede Centaurs kabartması ve nahit mezar örnekleri alanımızda yer alıyor. O döneme ait bazı canlandırmalar yapıldı. Bu canlandırmalarda o döneme ait iskeletlerle birlikte buluntular ve ölü yatakları yer alıyor. Şu anda ziyaretçilere açık durumdadır” dedi.

Gaziantep’ten geldiler hayran kaldılar

Ziyaretçilerden Mehmet Kılıç, “Mağaraları gezdik içerisi çok serin. Heyecan verici hayvan ve insan figürleri var. Yani Ramazan ayında oruç tutan vatandaşlar için tam oruç tutulacak bir yerdir, çok serindir. Bizim için burası yeryüzündeki bir cennettir. Hz. İbrahim Peygamberimizin de makamı tam karşıda yer alıyor. Yani burası insanda bir hayranlık uyandırıyor. Herkesin buraya gelip ziyaret etmesini tavsiye ederim. Biz yerli turist olarak buraları ziyaret etmek için Gaziantep’ten geldik” şeklinde konuştu.

Ortamdan çok etkilendiğini belirten Hüseyin Kılıç ise “Biz burayı gezdik, çok güzel bir yer, tarihi çok eski bir yer. Daha önce burada Romalılar yaşamış. Burada açılan mağalar hepsi birer kaya mezarıdır. Onlara ait mezarlardır. Hava çok güzel biz de Gaziantep’ten geldik, geziyoruz. Gerçekten çok süper bir yer Şanlıurfa. Dışarı çıktığımızda hava çok sıcak ama içerisi çok serin. Ben şu an niyetliyim, içeride hiçbir şey hissetmedim ama dışarı çıktığımda hava çok sıcak susadım. Mağaralar çok sağlıklı şimdiki dairelere göre çok sağlıklı. Şimdiki daireler hepsi kimyasal. Diğer gelecek turistleri de buraya bekleriz gerçekten çok süper. Gezilip görülmesi gerekir” ifadelerini kullandı.

Mağaralar klimalı daireden daha sağlıklı

Eşsiz bir güzellikle karşı karşıya olduğunu belirten turistlerden İbrahim Kılıç da, “Ben de burayı yeni gördüm. Çok güzel bir yer. Klimalı evde, dairede oturmaktan bin kat daha iyidir. Burayı herkesin gelip gezmesini, görmesini isteriz. Burada bu tür manzara ve eski tarihi yerler, başka hiçbir yerde yoktur” diye konuştu.

Vatandaşlar pandemi kuralları çerçevesinde gruplar halinde alanı geziyor.

Şanlıurfa’da 2 bin yıllık tarihi kaya mezarları ziyarete açıldı yazısı ilk önce Turizm Sayfasi üzerinde ortaya çıktı.